Poseł Dominik Jaśkowiec

Stenogram

22. punkt porządku dziennego:

Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2023 roku wraz ze sprawozdaniem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Ustawodawczej (druki nr 912 i 991).

Poseł Sprawozdawca Dominik Jaśkowiec:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Ustawodawczej w sprawie informacji o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w roku 2023, druk nr 912.

    Komisje: Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Ustawodawcza na posiedzeniu w dniu 5 lutego 2025 r. zapoznały się z powyższą informacją oraz przeprowadziły dyskusję.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Do kwestii orzeczniczej działalności Trybunału Konstytucyjnego trzeba jednak odnieść się w szerszym aspekcie. Nikt nie kwestionuje faktu, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym aktem prawnym obowiązującym na terenie naszego kraju, co oznacza, że wszystkie organy państwa, w tym również sam Trybunał Konstytucyjny, muszą działać zgodnie z jej postanowieniami i jej przestrzegać. Art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi: Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Przepis ten dotyczy nie tylko zawartych umów międzynarodowych, ale szerzej, norm prawa międzynarodowego. Zresztą konsekwencje i znaczenie art. 9 Konstytucji RP dla systemu źródeł prawa w Polsce jasno sprecyzował w swoim wyroku sam Trybunał Konstytucyjny. Cytuję: Ustrojodawca konstytucyjny świadomie przyjął, że system prawa obowiązującego w Polsce będzie miał charakter wieloskładnikowy. Multicentryczność źródeł prawa w Polsce oznacza zatem, że normy prawa międzynarodowego wiążą w krajowym porządku prawnym bez konieczności wydawania dodatkowych aktów prawnych, chyba że do ich ratyfikacji wymagane jest przyjęcie ustawy. Przestrzeganie prawa międzynarodowego to także poddanie się jurysdykcji organizacji i organów międzynarodowych. Oczywiście pod warunkiem tego, że Rzeczpospolita Polska uznaje taką jurysdykcję poprzez ratyfikację danych aktów prawnych. Art. 87 Konstytucji RP wyraźnie stanowi, że ratyfikowana umowa międzynarodowa jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego w naszym kraju, a art. 91 Konstytucji RP przyznaje takiej umowie szczególne miejsce w polskim systemie źródeł prawa.

    (Poseł Marek Ast: Panie marszałku, to jest sprawozdanie?)

    Ust. 1 tego artykułu stanowi: Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Status umów międzynarodowych ratyfikowanych...

    (Poseł Michał Woś: Tego nie było na posiedzeniu komisji.)

    Ja powiem swoje, potem państwo będą mogli mówić swoje. Czy pan może nie przeszkadzać, panie pośle? Bardzo bym prosił.

    (Poseł Marek Ast: W sprawozdaniu mówimy o tym, co było na posiedzeniu komisji.)

    Dobrze, odnoszę się do kwestii związanych z orzeczeniami z 2023 r., w którym Trybunał Konstytucyjny, ignorując fakt istnienia w polskim porządku prawnym wiążących umów międzynarodowych, podejmował rozstrzygnięcia.

    (Poseł Michał Woś: Ale pan powinien przedłożyć sprawozdanie komisji. Który z posłów o tym mówił?)

    M.in. pan prezes przed chwilą też o tym fakcie wspomniał, powołując się na orzecznictwo trybunału z 2023 r. dotyczące...

    (Poseł Michał Woś: Ale pan nie odróżnia umów międzynarodowych od orzeczeń trybunału.)

    Dobrze, rozumiem, że w taki sposób mamy to prowadzić. Powaga parlamentu w pańskich krzykach jest tutaj jasno widoczna.

    Status umów międzynarodowych ratyfikowanych w trybie kwalifikowanym mają w świetle tego przepisu m.in. Statut Rady Europy i europejska konwencja praw człowieka, będące podstawą prawną działania Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oraz prawo pierwotne Unii Europejskiej, w tym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, stanowiące z kolei ramy prawne działania Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    (Poseł Michał Woś: Tu są orzeczenia.)

    Niestety Trybunał Konstytucyjny, ignorując fakt istnienia w polskim porządku prawnym wiążących umów międzynarodowych, sam w istocie łamie Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny nie posiada bowiem kompetencji do badania konstytucyjności norm pierwotnego prawa unijnego czy też europejskiej konwencji praw człowieka. W wymiarze wewnętrznym takie działanie jest naruszeniem art. 9 konstytucji stanowiącego, przypomnę: Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Niestety pomimo braku podstaw formalnych i merytorycznych Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podejmował rozstrzygnięcia jednoznacznie kwestionujące obowiązek respektowania wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pogłębiając tym samym chaos prawny godzący w zasady zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez państwo prawa. W wyroku Xero Flor sp. z o.o. przeciwko Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że Sejm VIII kadencji oraz prezydent Rzeczypospolitej naruszyli fundamentalną zasadę wyborów sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

    (Poseł Michał Wójcik: Pan nie jest prawnikiem.)

    W reakcji na przywołany wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Trybunał Konstytucyjny wydał dwa rozstrzygnięcia zmierzające do uniemożliwienia stosowania tego wyroku. Nie mając ku temu kompetencji, a zatem bez podstawy prawnej zakwestionował zgodność z konstytucją przepisu ujętego w art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze europejskiej konwencji praw człowieka. Z uwagi na jednoznacznie polityczne zaangażowanie większości sędziów wybranych do Trybunału Konstytucyjnego po wyborach w 2015 r., nie wyłączając osób wykonujących funkcję prezesa tego organu, Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie personalnym i praktyce działania stał się instytucją de facto polityczną, która pod pozorem kontroli konstytucyjności prawa legalizuje akty prawa niezgodne z podstawowymi wartościami wyrażonymi w ustawie zasadniczej.

    (Poseł Michał Woś: Który z posłów na posiedzeniu komisji to powiedział?)

    W efekcie trybunał w obecnym składzie nie tylko nie realizuje standardu niezależności, ale również nie spełnia wymogu bezstronności w orzekaniu w konkretnych sprawach. Co więcej, organ ten nie tylko legalizuje bezprawie, ale jest również wykorzystywany do kreowania nowego stanu prawnego z pominięciem demokratycznych procedur parlamentarnych, czyli procesu ustawodawczego. Dowodzi tego m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z października 2020 r. podważający konstytucyjność niekwestionowanej od 1993 r. przesłanki dopuszczalności przerywania ciąży, zatem w istocie wprowadzający nowe restrykcyjne prawo antyaborcyjne, a także wyrok z 2021 r. w sprawie ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich kreujący nieznaną zarówno konstytucji, jak i ustawie formułę przerwania ciągłości funkcjonowania tego organu wraz z upływem okresu jego kadencji mimo braku wyboru przez Sejm i Senat jego następcy.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Funkcjonujący obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej system kontroli konstytucyjności prawa nie spełnia demokratycznego standardu niezależności Trybunału Konstytucyjnego i niezawisłości jego sędziów. Trybunał nie realizuje funkcji rzeczywistego, efektywnego strażnika wartości konstytucyjnych państwa demokratycznego. Nie jest również w stanie realizować standardu sądu niezależnego, chroniącego wolności i prawa obywateli Rzeczypospolitej. Dziękuję. (Oklaski)